James Haught
Święty koszmar


A. Dominiczak
Bez miłosierdzia


P. L. Williams Watykan zdemaskowany

B. Russell
Religia i nauka


B. Devos
Byłem w Opus Dei


Ch. Hitchens
Misjonarska miłość


EL Szaddaj
Sprzeczności w Biblii


[ Video-racje ]
[ Errata - polemiki ]
[ Migiem - tygodnik ]
[ Po namyśle - miesięcznik ]

WE WSPÓŁPRACY Z [ Free Inquiry ]


RACJE SERCA I RACJE ROZUMU

"Racje" są bezbożne i krytyczne; popierają naukę i dążą do racjonalności, są zatem lub chcą być racjami rozumu, jednak nie kosztem empatii, współodczucia i wrażliwości, nie kosztem i nie wbrew "racjom serca", jeśli tylko zasługują na to miano, nie wszystko bowiem, co mieni się racją, jest nią w rzeczywistości. Z pewnością na przykład nie jest nią głowna teza fideizmu. Racje są otwarte i przyjazne, ideowe i poszukujące, ale przede wszystkim są wolne: od religii i ideologii, od wierzeń i dogmatów, od mitów, zabobonów i przesądów, zwłaszcza gdy są wrogie swobodnym dociekaniom i twórczej, krytycznej refleksji - wolności, którą nasi amerykańscy przyjaciele i partnerzy nazywają "Free Inquiry".

[ Więcej o "Racjach i o redakcji pisma ]

Tow. Humanistyczne Racjonalista.tv Kobiety i religia Nowe oświecenie Filozofuj! Racje - o nas Kontakt


MIGIEM

Tygodnik w kwartalniku


210 urodziny Ernestyny Potowskiej-Rose - pierwszej feministki, ateistki i nie tylko.

Z okazji urodzin Ernestyny, którą uważamy za pierwszą humanistkę, a już na pewno za pierwszą humanistkę polsko-żydowską (urodzoną i wyuchowaną w Piotrkowie Trybunalskim), publikujemy anglojęzyczny komiks o jej niezwykłym życiu i równie nizwykłych dokonaniach.

Zaprszamy również do przeczytania artykułu o Ernestynie na stronie Towarzystwa Humanistycznego: Halina Postek: Ernestyna Potowska-Rose - pierwsza humanistka [ Przeczytaj artykuł w języku polskim ]

[ Kliknij obrazek ]


Joanna Hańderek

WIELKIE SAMOSPALENIE

Według profesora Chrisa Dickmana z Uniwersytetu w Sydney w pożarah australijskiego buszu zginęło blisko pół miliarda zwierząt, w tym 8 tysięcy zagrożonych wyginięciem koali. Wody oceanów wokół Australii ogrzały się o 2 stopnie Celsjusza, powodując śmierć roślin wodnych i masowe migracje ryb. Jest bardzo źle, a będzie jeszcze gorzej. Przed Australią styczeń, gdy temperatury rosną. Przed nami, przed całym światem zagrożenie katastrofą klimatyczną, a my, ludzie, ciągle niewiele robimy, żeby zapobiec tragedii.

[ cały artykuł ]


PO NAMYŚLE

Miesięcznik w kwartalniku


Joanna Hańderek

PIS NA WOJNIE: Z SĄDAMI, Z EUROPĄ, Z NAMI ... I Z WAMI

13 grudnia 1981 roku został wprowadzony stan wojenny. Niby wszyscy wiemy dlaczego i co oznaczało to dla obywateli i obywatelek; niby wszyscy pamiętamy lub uczyliśmy się o tym wydarzeniu w szkole. Jak jednak pokazały ostatnie lata, nie odrobiliśmy lekcji historii jak należy, nie szanujemy naszej obywatelskich wolności, nie szanujemy państwa i prawa, jakie udało nam się wypracować po przewrocie w 1989 roku. Wybór do sejmu partii, która regularnie łamie konstytucję, a teraz będzie łamać sędziowskie kręgosłupy, pokazuje, jak mało cenimy sobie to, co udało nam się osiągnąć w demokratycznym kraju.

[ cały artykuł ]


ŚWIATPOGLĄD CZY WŁADZA?
O CO TOCZY SIĘ WOJNA?

Andrzej Dominiczak w rozmowie z profesorami Stnisławem Obirkiem Andrzejem Kobylińskim

Ksiądz Andrzej Kobyliński powiedział niedawno publicznie, że „w Polsce toczy się wojna światopoglądowa i że jedyne, co możemy zrobić, to spróbować ją ucywilizować”. Czy rzeczywiście? Czy biskup Jędraszewski nazywa osoby LGBT “tęczową zarazą” lub porównuje je do nazistów w obronie jakiegoś światopoglądu, czy raczej w walce o zachowanie słabnącej władzy Kościoła. Dlaczego spór jest tak żarliwy, a biskup tak nieprzejednany?! Czy konflikt można ucywilizować, gdy tak naprawdę – jak sugeruje Andrzej Dominiczak – jednym chodzi o władzę, a drugim o pełne wyzwolenie spod tej władzy?!



DLACZEGO POLACY NIE WIDZĄ ZAGROŻENIA DLA DEMOKRACJI?

Andrzej Dominiczak w rozmowie z Jackiem Żakowskim

W swoim artykule dla Gazety Wyborczej pt. "Zagrożona demokracja? Ależ skąd, Polak jest pogodny i spokojny" Jacek Żakowski omawia obojętność części Polaków na zagrożenie dla demokracji w kraju. Artykuł ten stał się źródłem inspiracji do rozmowy na temat przyczyn tego stanu świadomośći, czy też braku świadomości społczno-politycznej połowy Polaków.


CO ZAMIAST RELIGII?

Joanna Hańderek, Tomasz Stawiszyński i Andrzej Dominiczak zastnawiają się, czym zastąpić religię lub też, jakie zmiany w ludzkiej psychice i kulturze spowoduje jej upadek. Czy przyjaciele Boga staną się przyjaciółmi człowieka, a wyznawcy staną się myślicielami, czy może miejsce wiary zajmie intelektualna ciekawość? A może całkowicie oddamy się płochym rorywkom lub wprost przeciwnie - nauce? Zaprszamy do obejrzenia i wysłuchania naszej rozmowy!


PRZYSZŁOŚĆ RELIGII

Andrzej Dominiczak w rozmowie z filozofami: prof. Bohdanem Chwedeńczukiem i red. Tomaszem Stawiszyńskim

Czy poważni filozofowie i zdeklarowani racjonaliści powinni rozmawiać o przyszłości? Czy wdając się w rozważania na temat tego, co będzie lub nie będzie, nie wchodzą rolę wróżbitów lub proroków i nie naruszają zasad krytycznego i rzetelnego myślenia, które skądinąd wyznają i głoszą? Przekonacie się sami!


TĘCZOWY PIĄTEK

W "Tęczowy piątek" Joanna Hańderek opowiad sie po stronie młodzieży i jej orawa do ninornatywbej seksualności, przeciw prześladowaniiem i stygnatyzacji, ktore są źródłem cierpień setek tysięcy młodych ludzi w Polsce.


PO NAMYŚLE

Miesięcznik w kwartalniku


Joanna Hańderek

I PO WYBORACH ...

czyli lewicowy "think tank"

I po wyborach. Opadły emocje. Sztaby wyborcze ochłonęły. Do sejmu weszła lewica. Trzecia droga w polityce. Teraz w mediach pojawia się pytanie: kiedy ta nowa koalicja się rozpadnie? Drodzy Państwo nie czekajmy, aż się rozpadnie, róbmy swoje.

[ cały artykuł ]


Wojciech Krysztofiak

CO POKAZUJĄ WYBORY PARLAMENTARNE Z 2019 ROKU?

Komentatorzy wyborów parlamentarnych w Polsce w 2019 roku pieją z zachwytu nad frekwencją wyborczą, obwieszczając narodziny społeczeństwa obywatelskiego w naszym kraju. Niestety analiza matematyczna wyników pokazuje zgoła coś przeciwnego – pojawienie się zjawiska potężnej, brunatnej fali.

[ cały artykuł ]


MIGIEM

Tygodnik
w kwartalniku


Lewica wrząca czy myśląca?

O potzrebie kompromisu

Kilka dni temu ktoś odkrył, że posłanka Małgorzata Kidawa-Błońska poparła uchwałę potępiającą „akty nienawiści antykatolickiej”. Nie minęło pięć minut, gdy w sieci, po jej lewiej stronie, ruszyła lawina politycznego …. no właśnie, czego? Z przyzwyczajenia chciałem napisać „hejtu”, ale się zawahałem, a po namyśle uznałem, że to jednak nie jest „hejt” - to bełkot, a może nawet nienawistny bełkot! Tak więc ruszyła lawina bełkotu, tym bardziej nonsensownego, że – jak się okazało dzień później – pani poseł poparła uchwałę przez pomyłkę, na dowód czego poprosiła o zmianę w protokole z obrad.

[ Cały komentarz ]


Broniąca się demokracja

Andrzej Dominiczak w rozmowie z Waldemarem Sadowskim

Koncepcja "broniącej się" lub "walczącej" demokracji powstała w Niemczech jeszcze przed drugą woją śwatową w reakcji na upadek demokratycznej i liberalnej Republiki Weimarskiej. W dzisiejszej Polsce mamy do czynienia z podobnym procsem kulturowo-politycznym. Wyniki wyborów pokazały, że utrzymuje się wysokie poparcie dla formacji naocjonaistycznej i autorytarnej, która umacnia poparcie dla sibie, kreując wroga i - jakby inaczej - wzywając do nienawiśći wobec wszystkich spoza własnego plemienia politycznego. Nasi rozmówcy omawiają model nimiecki i zastnawiają się, na ile jego elemnty możn zastosować w dziesiejszej Polsce. To tylko piewrsza z serii rozmów i artykułów na temat liberalnej demokracji, jakie zamierzmy publikować w Racjach.



Po co Polakom wybory?

Wyobraźmy sobie, że PiS ogłasza referendum w sprawie wyborów: czy mają być, czy nie być, a jeśli nawet być, to czy tak często i czy koniecznie regularnie? A może tylko wtedy, gdy naród ich zażąda w specjalnym trybie? Na przykład w trybie referendum, w którym za wyborami będzie większość kwalifikowana 3/4 uczestników przy frekwencji nie mniejszej niż 85 proc. uprawnionych!

[ Cały felieton ]


Spróchniay krzyż. Czy runie?

Andrzej Dominiczak w rozmowie z Joanną Podgórską

Andrzej Dominiczak rozmawia z dziennikarką Polityki, Joanną Podgórską, o jej najnowszej książce pt. "Spróchniały krzyż" z mottem "Państwem rządzi Kościół. Kościół toczy gangrena".



Jak nie zwiększać poparcia dla Kościoła i PiS?

W maju 2019 r., gdy na YouTubie wystartował film Sekielskich o pedofilii w Kościele, napisałem na facebooku, że pedofilski skandal nie tylko nie osłabi poparcia dla Kościoła, ale prawdopodobnie je umocni. I spełniło się! Dowiedziałem się właśnie, że według CBOS procent pozytywnych opinii o Kościele wzrósł w ciągu następnych dwóch miesięcy z 48 do 53. Dlaczego?

[ Cały felieton ]


Platforma i PiS wibec świeckości

Andrzej Dominiczak w rozmowie z Joanną Muchą

Czy PO różni się wyraźnie od PiS pod względem stosunku do idei śweickośi i konkretnych jej przejawów, takich przede wszytskim jak zwalczane przez kościół prawa i wolności. Pytanie wydaje się nonsensowne przez swoją oczywistość, jednak wciaż pojawiają się opnie, że rożnicy nie ma lub jst tylko kosmetyczna. O tym rozmawiamy z poseł Muchą z umairkowanie dobrym skutkiem, o czym wiemy, dzięki piewrszym komentarzom na YT. Po raz kolejny potwierdza się stra prawda, e ci, którzy nie chcą widzieć ani rozumieć, nie obaczą i nie zrozumieją. Rozum jest tu całkowicie bezrradny.



Dlaczego państwo prawa?

Andrzej Dominiczak w rozmowie z prof. Anną Rakowską-Trelą

Prawo i Sprawiedliwość nie respektuje fundamentalnych zasad rządów prawa, co podoba się większości zwolenników tej formacji, ale również - o dziwo! - wielu ateistom i rzecznikom świeckości, którzy mylą rządy prawa z rządami prawników. Dlatego rozmawiamy. Bez zrozumienia bowiem, czym jest państwo prawa i dlaczego jest równie ważne jak państwo świeckie, nie obronimy naszych praw i wolności przed autorytarnymi rządami tronu i ołtarza.


Nie mówcie im o wolności!

Sławomir Neumann, jeden z liderów Platformy Obywatelskiej zapowiada, że demokratyczna opozycja będzie walczyć o głosy zwolenników PiS: "będziemy ich przekonywać, że nie zabierzemy im żadnej socjalnej pomocy, ale damy więcej wolności. Czyli w sumie zyskają".

To gruby błąd! Oni nienawidzą wolności i pogardzają ludźmi, którzy wolność cenią i głoszą.

Wyniki badania CBOS z 2013 roku wykazały między innymi, że tylko 3 proc. Polaków ceni sobie wolność głoszenia własnych poglądów a 0.2 proc. (słownie: dwie dziesiąte procenta) możliwość udziału w demokratycznym życiu społeczno-politycznym.

[ cały komentarz ]





Satyra polityczna!
Czy ma w Polsce prawo do istnienia?

Według encyklopedii PWN satyra to "kategoria ideowo-artystyczna określająca krytyczny, ośmieszający sposób przedstawienia rzeczywistości w utworze, polegający na celowej deformacji jej obrazu (karykatura, groteska); przejawia się w utworach o różnej przynależności gatunkowej". Oczywista jednak nie jest, o czym świadczy skandal czy może skandalik, jaki wybuchł po umieszczeniu przez Krystynę Jandę widocznego wyżej rysunku satyrycznego. Jego autor szydzi z tych wyborców PiS, którzy głosowali na tę partię tylko lub głownie dla pieniędzy. Nie napisał na ten temat moralitetu - stworzył rysunek satyryczny: karykaturalny, deformujący, ośmieszający, przyjęty z oburzeniem właśnie dlatego, ze jest taki, jak wymaga definicja satyry. Czy to znaczy, że Polacy, również z obozu liberalnego, w ogóle nie życzą sobie satyry?

Zapraszamy do obejrzenia i wysłuchanie rozmowy na temat satyry politycznej, jej granic i prawa istnienia z udziałem Joanny Hańderek, Bohdana Misiuny i Andrzeja Dominiczaka.


Komentarze bieżące na facebooku Racji.



NASZE BLOGI



OKRUCHY


Blog Joanny Hańderek



LISTY HUMANISTY

(ateisty, feministy, umiarkowanego scjentysty, ironisty, wolnościowego socjalisty ... :)


Blog Andrzeja Dominiczaka



KAIROS. DORADZTWO FILOZOFICZNE


Blog Justyny Smoleń-Starowieyskiej

LUNAMIGOTLIWA


Blog Bohdana Misiuny




NUMER 1

Listopad 2019


O GNIEWIE, OBURZENIU I PRAWIE DO NIENAWIŚCI


Bohdan Misiuna - Oburzenie z powodu czynienia zła

W Namiętnościach duszy Kartezjusz określa oburzenie w sposób całkowicie odmienny od tego, w jaki czynił to Arystoteles. "Oburzenie jest rodzajem nienawiści lub wstrętu, który odczuwa się z natury do popełniających coś złego, jakiekolwiek jest to zło". Według Kartezjusza zatem przedmiot oburzenia jest inny niż przedmiot zawiści, z którą oburzenie często jest "mylone". Wprawdzie oburzamy się tylko na tych, "którzy dobrze lub źle czynią osobom na to niezasługującym", jednakże jest tylko "do pewnego stopnia popełnianiem zła, gdy posiada się dobro, na które się nie zasługuje".

[ Cały artykuł ]


Ryan Holiday - Stoicka odpowiedź na gniew

A w chwili gniewu pamiętaj, że niemęska to rzecz gniew; owszem, łagodność i uprzejmość jak są bardziej ludzkie, tak i bardziej męskie. I tylko tu okazuje się siłę i ścięgna, i męskość, a nie w chwili gniewu i oburzenia. O ile bowiem jest co bardziej objawem równowagi, o tyle i siły.” (Marek Aureliusz, „Rozmyślania”, 11.18; tłum. Kazimierz Leśniak.)

Może dziś zdarzyło się coś, co cię wyprowadziło z równowagi. Ktoś był nieuprzejmy, samochód się zepsuł, twój pracownik coś uszkodził pomimo bardzo dokładnych instrukcji. Twoją pierwszą reakcją może być krzyk i złość. To naturalne.

[ Cały artykuł ]



Seneka - O gniewie

(Ze wstępem Bohdana Misiuny)

Należy zauważyć, że ani dzikie zwierzęta, ani żadne inne żywe stworzenie, z wyjątkiem człowieka, nie doznają gniewu; bo chociaż gniew jest wrogiem rozumu, nie rodzi się nigdzie tam, gdzie nie ma rozumu. Dzikie zwierzęta mają popędy, zawziętość, dzikość, agresywność. Ale nie znają gniewu, jak i rozpusty, choć nawet w niektórych rozkoszach mniej się hamują od ludzi.


[ Cały artykuł ]



Prawo do nienawiści

Andrzej Dominiczak i dr Justyna Smoleń-Starowiejska zastanawiają się, czy mamy prawo do nienawiści, a jeśli tak, to czy i jak z tego prawa korzystać. Czy na przykład nienawiść może przyjmować cywilizowane formy? Na czym mogłyby one polegać?



CYWILIZACJA - UPADEK I REANIMACJA


Oliver Nachtwey - Upadek cywilizacji

Socjolog Norbert Elias dopatruje się przyczyn procesu cywilizacyjnej regresji w konfliktach na tle utrzymania władzy oraz w zmianach struktur społecznych, tzw. figuracji relacji między swoimi i obcymi (The Established and the Outsiders). Utrata władzy na rzecz awansujących w hierarchii społecznej grup "outsiderów" wywołuje silny opór i odrealnione pragnienie przywrócenia starego porządku, nie tylko z powodów ekonomicznych. Wielu przeciwników zachodzących zmian odczuwa wręcz „upokorzenie i załamanie poczucia własnej wartości.


[ Cały artykuł ]


Irena Pańków - Nowa teoria moralności

Traktat o naturze ludzkiej i naturze podziałów międzyludzkich

Prezentowane tu dzieło amerykańskiego badacza Jonathana Haidta, Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli religia i polityka?" bez wątpienia zasługuje na specjalną uwagę "klasy myślącej" w Polsce. Polskie podziały społeczne i polityczne, "polskie strachy" i "polskie wojny kulturowe" są zaskakująco podobne do strachów i wojen kulturowych w USA. Ameryka, zdaniem Autora, jest tak skłócona, że to zaburza jej funkcjonowanie. Współczesna Polska, moim zdaniem, też. Klasa polityczna w USA staje się coraz bardziej manichejska, tendencja ta nie omija społeczeństwa. "Wszyscy jesteśmy wciągani do plemiennych wspólnot moralnych. Krążymy wokół świętych wartości i wypowiadamy sformułowane po fakcie argumenty mające wyjaśnić , dlaczego to my mamy rację, a oni tak bardzo się mylą. Uważamy, że druga strona jest ślepa na prawdę , rozum, naukę i zdrowy rozsądek, w rzeczywistości jednak wszyscy tracimy wzrok, gdy mowa o tym, co dla nas święte."

[ Cały artykuł ]


Samodzielne myślenie

Andrzej Lipiński w rozmowie z Haraldem Welzerem

Andrzej Lipiński : Czy tytuł Pana książki "Samodzielne myślenie" ma sugerować, że nie myślimy dziś samodzielnie?

Harald Welzer : Większość naszych działań ma charakter automatyczny – tak było zawsze. Jeśli chcemy dojechać pociągiem do konkretnego miejsca, nie roztrząsamy szczegółowo kwestii pokonania określonej odległości, tylko spoglądamy w rozkład jazdy i kupujemy bilet. To samo dotyczy większości codziennych czynności. Wykonujemy je bezwiednie, wzorując się na innych. Sądzę, że w przypadku 90% naszych zachowań w ogóle nie zastanawiamy się nad tym, co robimy.

[ Cały artykuł ]

ATEIZM I HUMANIZN


Bohdan Chwedeńczuk - Ateizm Tadeusza Kotarbińskiego

Moje zamiary. Opiszę tu oraz ocenię ateizm Tadeusza Kotarbińskiego. Opis będzie polegał na przedstawieniu treœci tego ateizmu, wskazaniu motywów, które doprowadziły Kotarbińskiego do ateizmu1, oraz racji ateizmu, które da się odnaleŸć w dziele myœliciela. Ocenę przyniosš odpowiedzi na pytania: czy racje Kotarbińskiego wystarczš, by odrzucić teizm, i czy sš nieodzowne, by tego dokonać? Będę wystrzegał się przy tym „istnej fobii semantycznej, istnej barykady skrupułów w operowaniu słowami”2, ale też będę się wystrzegał mglistych i nieuprawnionych opinii.

[ Cały artykuł ]


Van A. Harvey: Przyjaciół Boga w przyjaciół człowieka, wyznawców w myślicieli

Ludwig Feuerbach ponownie odkryty

W dziewiętnastym stuleciu uchodził za najgłośniejszego i najwybitniejszego ateistę, za zwiastuna ery sprzeciwu wobec chrześcijaństwa i fideizmu. W dwudziestym wymieniano go wśród tych, którzy wpłynęli na młodego Karola Marksa, i jako prekursora poglądu Zygmunta Freuda, że bogowie to projekcje umysłu ludzkiego. Czcili go ongiś europejscy i amerykańscy humaniści, a wielbiciele amerykańscy przyszli mu z pomocą na wieść, że klepie biedę. Dziś jest prawie nieznany.

[ Cały artykuł ]


Waldemar Sadowski: Sens i znaczenie humanizmu - część 2

Odkrycie sensu i godności

Wbrew temu co twierdzi Harari humanizm nie czci homo sapiens; jest raczej ideą racjonalnego wyjaśniania świata, nadawania mu sensu i rozsądnego rozwiązywania problemów przez ludzi wraz z całym bagażem zwątpienia w nieomylność rozumu. Humanizm to dyskursywne przekonanie, które krytycznie, a nie z czcią, odnosi się do „natury człowieka”.

[ Cały artykuł ]

IRONIA I SATYRA - ROZMYŚLANIA I BADANIA


Joanna - Hańderek Przepędzanie ducha powagi

Krótki traktat o ironii

Granica pomiędzy dowcipem a ironią jest płynna. Dlatego nasze rozważania dobrze będzie zacząć od rozróżnienia między nimi. Przede wszystkim zatem ironia jest intelektualna, a przeciętny tak zwany kawał lub żarcik na ogół nie ma w sobie nic z intelektualnej finezji. Nierzadko sprośny lub rubaszny, nie wymaga kulturowego obycia i zdolności do odczytywania znaczeń na wielu poziomach.

[ Cały artykuł ]


Bernard Schweizer - Dylematy satyryka

Czy opowiadanie żydowskich żartów czyni kogoś antysemitą?

W sporach o dopuszczalność obraźliwej satyry politycznej i światopoglądowej sprawcy i ofiary są od siebie wyraźnie oddzieleni. Po jednej stronie znajdują się prześmiewcy i satyrycy, po drugiej zaś ofiary, które – zdaniem zwolenników poprawności politycznej – powinny być chronione przed kpinami. Najbardziej skrajni zwolennicy tej wizji społeczeństwa chcieliby całkowicie zakazać żartów, które mogą obrażać, podczas gdy cenzorzy umiarkowani wzywają raczej do zawstydzania ich autorów, co miałoby doprowadzić do zaniechania niestosownych praktyk.

[ Cały artykuł ]


RELIGIA I FASZYZM


Richard Steigmann-Gall - Naszą religią jest ojczyzna

Odrodzenie narodowe i religijne w Trzeciej Rzeszy

Rok 1933 był dla Niemiec rokiem przełomowym, zarówno z religijnego, jak i świeckiego punktu widzenia. Dziesięć lat po nieudanym puczu monachijskim starania nazistów o legalne przejęcie władzy przyniosły wreszcie owoce. Nie łamiąc prawa, Hitler i jego ruch osiągnęli swój główny cel – Trzecią Rzeszę. Dla wielu członków NSDAP nadszedł czas zjednoczenia kraju, podczas gdy zdaniem innych był to dopiero początek rewolucji.

[ Cały artykuł ]


Roger Eatwell Faszyzm jako religia polityczna

W ostatnich latach kilku historyków powtórzyło tezę, że faszyzm był "polityczną religią", skupiającą się szczególnie na Niemczech i Włoszech, a nie na krajach takich jak Wielka Brytania, gdzie religijny aspekt faszyzmu był słabiej wyrażany. Teza ta zawiera zwykle trzy główne twierdzenia:

[ Cały artykuł ]

NA ŚWIECIE


Nyegosh Dube - W Izraelu

Świeckie społeczeństwo pod rządami fundamentalistów

Izrael powstał jako państwo Żydów z całego świata, ale ruch syjonistyczny, który doprowadził do utworzenia nowego państwa, był w dużej mierze świecki i socjalistyczny. Jednak nowe państwo nie było i nie jest świeckie. Nieproporcjonalne ważną rolę odgrywa w nim niewielka, ultra-ortodoksyjna mniejszość zwana Haredim. Jej wpływy są ogromne, choć wkład ortodoksyjnych żydów w gospodarkę i obronność państwa jest marginalny.

[ Cały artykuł ]




Numer 0 - sierpień 2019


KULTURA POLITYCZNA


Marian Przełęcki - Przeciwnik - istota taka jak my

W swych "Medytacjach semantycznych" nad znaczeniem słów - tych, które „najgłębiej sięgają swą treścią w rzeczywistość ludzkiego życia” - Anna Wierzbicka proponuje nam taką oto „definicję” człowieka: „ludzie - istoty takie jak my”. I można się chyba zgodzić z tym, że - przy całej ''niedookreśloności - ta żartobliwa nieco odpowiedź trafnie chwyta potoczną intuicję językową. Istotniejsze jednak jest to, że wyraża ona jednocześnie ważną intuicję moralną. Zgodnie z tą definicją słowem „człowiek” określamy „kategorię istot, z którymi poczuwamy się do zasadniczej tożsamości”. „Samo to słowo - pisze autorka - jest jakby deklaracją ludzkiej solidarności”. Oczywistą konsekwencją tej definicji jest stwierdzenie, że i ci, z którymi przyszło nam się spierać czy walczyć, a więc ludzie, których zaliczamy do naszych przeciwników - to też „istoty takie jak my”, istoty nie różniące się od nas pod żadnymi „zasadniczymi” względami. Wydaje się to prawdą tak banalną, że nie wartą przypominania. Okazuje się jednak, iż są sytuacje, które takiego przypominania wymagają.

[ Cały artykuł ]




Przeciwnik - istota taka jak my? Andrzej Dominiczak i prof. Stanisław Obirek zastanawiają się, czy i na ile zasadne jest szlechetne przesłanie artykułu prof. Przełęckiego.



Joanna Hańderek - Paradoksy patriotyzmu

Wielu z nas nauczyło się, by patriotyzm traktować jako ideę pozytywną, kojarzącą się z bohaterstwem i szlachetnością. Patrioci to w naszych oczach ludzie zasługujący na szacunek. Dekonstruując to pojęcie, można jednak dostrzec, że jest ono w swojej istocie paradoksalne: sugeruje wartości i jednocześnie je przekreśla. Każe miłować naród, z którego się wywodzimy, i pochwala zabijanie członków innego narodu. Czym zatem jest patriotyzm? Czy nie jest swoistym paradoksem, zwłaszcza we współczesnym świecie, w przysłowiowej globalnej wiosce?

[ Cały artykuł ]


Andrzej Flis - Kościół i faszyzm: z dziejów tradycji demokratyczno-humanistycznej w nowożytnej Europie

Nowożytna europejska tradycja demokratyczno-humanistyczna narodziła się jako protest przeciwko daleko posuniętej instytucjonalizacji życia społecznego przez hierarchię katolicką. Od drugiego wieku poczynając, Kościół rozwijał synkretyczne wyznanie religijne, nazwane z czasem chrześcijaństwem, syntetyzując niestrudzenie żydowskie idee religijne z pogańskim dziedzictwem kultury grecko-rzymskiej. Od drugiego wieku Kościół łaciński traktował tradycję w sposób selektywny i instrumentalny zarazem; zarówno tradycję świecką jak i religijną.

[ Cały artykuł ]

Humanizm


Ogród Epikura

Dale Debakcsy - Przyjaciele, nie bogowie

"Plaster sera, szklanka wina i towarzystwo przyjaciela." Według najbardziej wpływowego filozofa okresu helleńskiego, tyle nam potrzeba do najwyższego szczęścia, jakie jest dostępne człowiekowi. Autorem tej maksymy jest Epikur z Samos (341 p.n.e. - 270 p.n.e.) mieszkaniec Aten podbitych przez Aleksandra Wielkiego i spadkobierca tradycji filozoficznej naznaczonej abstrakcyjnymi i metafizycznymi koncepcjami Platona.

[ Cały artykuł ]


Andrzej Dominiczak - Humanizm myślący i walczący - o wartościach i wrogach wartości

Humanizm jako idea kształtował się i dojrzewał od epoki renesansu, ale humanistyczny ruch społeczny i filozoficzny powstał dopiero po drugiej wojnie światowej jako krytyczna kontynuacja oświecenia i przedwojennych ruchów wolnomyślicielskich. Krytyczny czy też sceptyczny stosunek do tych źródeł inspiracji był głównie reakcją na okrucieństwa drugiej wojny światowej i wyrazem nowej wrażliwości społecznej cywilizacji Zachodu, zdumionej i zawstydzonej samą sobą - tym, jak krucha, powierzchowna lub wręcz iluzoryczna okazała się podczas wojny.

[ Cały artykuł ]

Przeczytaj także: [ Towarzystwo Humanistyczne i Deklaracja wartości ]


Waldemar Sadowski - Sens i znaczenie humanizmu

Czy nazizm i komunizm były humanizmem? Czy humanizm, liberalizm i kapitalizm są religią? Yuval Noah Harari, ceniony izraelski profesor historii i autor kilku bestsellerów, twierdzi, że zarówno nazizm jak i komunizm to odmiany humanizmu. Wszystkie zbrodnie ludobójstwa popełnione przez nazizm i stalinizm oraz niszczenie środowiska naturalnego wywodzą się z tego nurtu. Twierdzenie to jest szokujące, ale stykając się z tą tezą w książce „Sapiens. Od zwierząt do bogów”, łatwo wpaść w pułapkę argumentacji, ukrytą w potoku sprawnej narracji i elokwencji autora, i przyznać mu rację. Sam padłem ofiarą szybkiego, a więc bezkrytycznego czytania. Ale powolne przemyślenia wyprowadziły mnie z błędu, który popełnia Harari.

[ Cały artykuł ] Przeczytaj także: [ Manifest humanistyczny ]


Susan Neiman - Oświecenie dla serc i umysłów

Naczelną wartością oświecenia było prawo człowieka do szczęścia. Z chwilą, gdy przestaliśmy kierować pełen nadziei wzrok w stronę nieba, zmieniło się wyobrażenie o tym, czym jest lub może być szczęście. W myśli oœwieceniowej było ono efektem ludzkiej aktywności, elementem życia, w którym człowiek otrzymuje to, na co sobie zapracował. Opowiedzenie się za prawem do szczęścia, podobnie jak wiele oświeceniowych wartości, wynikało z zasady racji dostatecznej.

[ Cały artykuł ]


HALINA POSTEK: Judaizm humanistyczny - religia bez boga

Nawet dla tych, którzy judaizm kojarzą nie tylko z chasydami przyjeżdżającymi do Polski na groby swoich cadyków, informacja o tym, że niedawno uznano judaizm humanistyczny (świecki) za kolejny, pišty już odłam judaizmu, może być zaskoczeniem.

Lepiej zorientowani wiedzš, że istniejš różne nurty judaizmu nieortodoksyjnego, takie jak judaizm reformowany, konserwatywny czy rekonstrukcjonistyczny. Ten ostatni jest tak odległy od ortodoksji, że należało wręcz oczekiwać, iż pojawi się nurt jeszcze bardziej radykalny.

[ Cały artykuł ]


TIMOTHY MADIGAN: Czy można pęknąć ze śmiechu? Humanizm i humor

Filozof Henri Bergson uważał, że wyśmiewamy innych, by ich ukarać za sztywność przekonań. Pogląd ten bliski jest większości humanistów, gdyż dogmatyzmu nie lubimy tak samo jak naiwnej wiary i i autorytaryzmu. Celny żart otwiera nam oczy ma niedostrzegane dotąd aspekty problemu lub sytuacji i skłania nas lub nawet zmusza do ponownego przemyślenia poglądów, które były przedmiotem żartów. Śmiech - jak zauważył Umberto Eco - zabija lęk, a bez lęku nie ma wiary. Nie tylko w bogów. Śmiech, ironia a gdy trzeba, nawet szyderstwa i kpiny, chronią nas przed "wiarą" w rządy silnej ręki, "silnorękich" wodzów i fałszywy porządek, jaki narzucają. Dla humanistów i racjonalistów z prawdziwego zdarzenia nie ma nic ważniejszego. Dlatego...

[ Cały artykuł ]

Ateizm


BARBARA STANOSZ: Filozoficzne podstawy ateizmu

7 czerwca 2019 r. minęlo 5 lat od śmiercu prof. Barbary Stanosz,wybitnej filozofki, logiczki i jednej z najważnieszych postaci polskiego ateizmu w jego najszlachetniejszej, wyrafinowanej postaci. Z okazji tej smutnej rocznicy przypominamy jeden z wielu ważnych artykulów Pani Profesor - wbrew tytułowi, nie tylko o ateizmie.

[ Cały artykuł ]


PETER SINGER: Stwórca - nieudacznik czy okrutnik?

Niewiele rzeczy wiemy na pewno. Nie potrafimy nawet udowodnić nieistnienia rozlicznych bogiń i bogów. Co do jednego jednak nie ma wątpliwości! Œwiat, w którym żyjemy, nie został stworzony przez boga, w jakiego wierzą chrześcijanie: wszechmogącego, wszechwiedzącego i nieskończenie dobrego.

[ Cały artykuł ]



CZY ATEIZM JEST WAŻNY?
Hańderek, Szołajski, Dominiczak

Uczestnicy rozmowy są ateistami, jednak ateizm nie jest równie ważny dla każdego z nich. Andrzej Dominiczak zastanawia się nawet, czy sama wiara lub niewiara jest na tyle ważna, by uzasadniać oparte na niej podziały społeczne na wierzących i niewierzących. Może lepiej byłoby się dzielić na tych, którzy najbardziej cenią osobistą wolność, lub tych, dla których ważniejsza jest silna władza, bezpieczeństwo i porządek? A może jeszcze inaczej lub bardziej płynnie, w zależności od konkretnego problemu? Cy zatem atiezm jest ważny lub wręcz najważniejszy? Jest o czym pomyśleć i porozmawiać. Zapraszamy do dyskusji.



MICHAEL SCHMIDT-SALOMON: Etyka bez boga

Gdyby nie istniał Bóg, nie znalibyśmy żadnych obowiązujących reguł etycznych - tak głosi dziś wciąż jeszcze rozpowszechniany przez teologów pogląd. Tymczasem już około 400 lat przed rzekomym narodzeniem chrześcijańskiego "zbawiciela" została ona za pomocą przekonujących argumentów sprowadzona przez Sokratesa ad absurdum. Figura argumentacyjna Sokratesa opiera się w istocie na dwóch prostych pytaniach:

[ Cały artykuł ]


ETYKA ATEISTYCZNA
Hańderek, Misiuna, Dominiczak

Czy z ateizmu cokolwiek wynika lub powinno wynikać dla etyki lub metaetyki? Przecież ate-izm to nie tylko niewiara w istnienie boga, to rowniez - między innymi - psychologiczne konsekwencje braku wiary w życie wieczne. Już Ludwig Feuerbach w XIX wieku zauważył, że odrzucenie życia wieczngo powoduje dowartościowanie życia doczesnego, które staje sie wartością samą w sobie, a nie tylko wartością instrumentalną, prowadzącą lub nie prowadzącą do zbawienia . U refleksyjnych ateistów pojawia się też świadomość tragiczności życia ludzkiego bez perpsketwy wiecznosci i wynikajaca ze wspolnoty losu solidarność. Jest o czym pomyśleć i porozmawiać.

Rozmowa numeru


ANDRZEJ LIPIŃSKI I HARTMUT ROSA : O życiu w pędzie i nienasyceniu

Andrzej Lipiński: Dlaczego coraz częściej mamy wrażenie, że mimo galopującego rozwoju technologii i całego arsenału wynalazków ułatwiających życie wciąż nie mamy na nic czasu?

Hartmut Rosa: To rzeczywiście paradoks. Od niemal 250 lat jesteśmy świadkami spektakularnych osiągnięć nowoczesności w kwestii oszczędzania czasu, przede wszystkim dzięki dynamicznemu rozwojowi komunikacji, środków transportu, metod produkcji i sektora usług; teoretycznie powinniśmy więc mieć mnóstwo czasu. Tymczasem od momentu pojawienia się maszyny parowej obserwujemy proces odwrotny.

[ Przeczytaj artykuł ]

Religia: co o niej wiemy i co myślimy


Bohdan Chwedeńczuk Religia. Co o niej wiemy

Gdy pytam, co wiemy o delfinach albo o liczbach rzeczywistych, wszyscy wiedzą, o co pytam. A kiedy pytam o religię mogą pojawić się nieporozumienia, bo nie wszyscy rozumieją to pojęcie tak samo.

Odwołajmy się zatem do definicji przez wskazanie: rzymski katolicyzm, wyznawany przez niektórych z tu obecnych, jest religią; zoroastryzm nie wyznawany, przypuszczam, przez nikogo wśród tu obecnych, jest religią. Niech nas jednak nie zwiedzie prostota tego rozwiązania.


[ Cały artykuł ]


ROGER EATWELL: Refleksje o religii i faszyzmie

W ostatnich latach problem relacji pomiędzy faszyzmem i religią stał się przedmiotem wzmożonej uwagi historyków i politologów. Zainteresowanie badaczy skupia się głównie na dwóch po części ze sobą powiązanych kwestiach. Pierwszą z nich jest problem tak zwanego faszyzmu klerykalnego. Debata na ten temat przybiera niekiedy kontrowersyjną formę ataków na Piusa XII jako papieża Hitlera?. Oskarżenia padają nie tylko z kręgów akademickich. Na przykład w 2002 roku na Berlińskim Festiwalu Filmowym przyznano nagrodę filmowi Constantina Costy Gavrasa "Amen" (opartemu na pochodzącej z lat sze?ćdziesiątych sztuce Rolfa Hochhutha "Namiestnik"), w której niemiecki oficer SS opowiada katolickiemu księdzu o nazistowskim programie eksterminacji. Papież wie o wszystkim, jednak nic w tej sprawie nie robi.

[ Cały artykuł ]






Klub "Sapere Aude"
Club "Sapere Aude"


Symptoma